Cheat sheet các lệnh Linux cơ bản cho người mới chuyển từ Windows
Mục lục bài viết
1. Quản lý file và thư mục
ls -la — liệt kê file với chi tiết và file ẩn. cd ~ — về thư mục home. pwd — đường dẫn hiện tại. mkdir -p a/b/c — tạo thư mục lồng. cp -r source dest — copy thư mục (r = recursive). mv old new — di chuyển/đổi tên. rm -rf dir — xóa thư mục (cẩn thận!). find /home -name '*.txt' — tìm file. grep 'keyword' file.txt — tìm nội dung. cat/sort/uniq — đọc/sắp xếp/lọc. touch file.txt — tạo file rỗng. head -5 và tail -5 — xem 5 dòng đầu/cuối.
2. Phân quyền và người dùng
chmod 755 script.sh — set quyền: 7=rwx (owner), 5=r-x (group), 5=r-x (others). chmod +x script.sh — thêm quyền execute. chown user:group file — đổi chủ sở hữu. sudo command — chạy với quyền root. sudo -i — mở shell root. whoami — user hiện tại. passwd — đổi mật khẩu. adduser newuser — thêm người dùng mới. usermod -aG sudo user — thêm user vào group sudo.
Quy tắc: không dùng root cho công việc hàng ngày, dùng sudo cho lệnh cần quyền cao.
3. Quản lý tiến trình và hệ thống
top hoặc htop — xem tiến trình, CPU, RAM. ps aux — danh sách tiến trình. kill -9 PID — giết tiến trình (SIGKILL). systemctl start/stop/status/enable service — quản lý systemd service. df -h — dung lượng ổ cứng. du -sh * — dung lượng thư mục. free -h — RAM. uname -a — thông tin kernel. uptime — thời gian hoạt động. reboot / shutdown -h now — khởi động lại/tắt máy.
4. Mạng và Package Manager
Mạng: ping google.com — kiểm tra kết nối. curl ifconfig.me — IP public. curl -O url — tải file. wget url — tải file. ip a — cấu hình mạng. netstat -tuln — cổng đang lắng nghe.
Package (Ubuntu/Debian): sudo apt update — cập nhật danh sách. sudo apt upgrade — nâng cấp. sudo apt install package — cài đặt. sudo apt remove package — gỡ. apt search keyword — tìm kiếm. dpkg -i package.deb — cài file .deb.
Trên Fedora: dùng dnf thay apt.
🙋 Câu hỏi thường gặp
Linux có khó sử dụng hơn Windows không?
Ban đầu có thể hơi khác lạ, đặc biệt là làm quen với terminal. Ubuntu và Linux Mint hiện nay có giao diện đồ họa rất thân thiện, không khác Windows mấy. Đa số tác vụ hàng ngày (duyệt web, xem phim, soạn thảo) đều làm được qua giao diện.
Nên chọn bản phân phối Linux nào cho người mới?
Ubuntu — phổ biến nhất, tài liệu nhiều, cộng đồng lớn. Linux Mint — giống Windows nhất, dễ làm quen. Zorin OS — thiết kế đẹp, phù hợp người chuyển từ Windows. Pop!_OS — tốt cho lập trình viên. Cả bốn đều miễn phí và dễ cài đặt.
Phần mềm Windows có chạy được trên Linux không?
Một số có thể chạy qua Wine hoặc Bottles (Microsoft Office cũ, Photoshop cũ).
Còn lại, hầu hết đều có bản thay thế: LibreOffice thay MS Office, GIMP thay Photoshop, DaVinci Resolve thay Premiere. Nếu cần phần mềm Windows cụ thể, bạn có thể cài máy ảo (VirtualBox) hoặc dual-boot.
